Chorwacki, Bośniacki i Serbski to osobne standardy. Są sobie bliskie, bliższe niż większość sąsiadujących języków w Europie, a to, jak je nazywać, to temat, o którym ludzie mają silne zdanie. Nie zamierzamy wam nic z tego tłumaczyć i nie zamierzamy zajmować stanowiska. Praktyczna instrukcja mieści się w jednej linijce: umieśćcie wszystkie trzy na liście obok siebie, nic nie mówcie i pozwólcie każdemu gościowi wybrać swój.
Można by tu wiele powiedzieć i prawie nic z tego nie przyda się wam w niedzielny poranek. Więc oto krótka wersja.
Chorwacki, bośniacki i serbski to na naszej liście osobne pozycje. Z naszej strony nie są jednym językiem z trzema etykietami, ale nie są też trzema niepowiązanymi językami. Każdy dociera w swoim standardzie, ze swoim zwyczajowym słownictwem i własnymi konwencjami pisowni.
Osoba mówiąca jednym z nich zwykle doskonale zrozumie dwa pozostałe. To prawda i zarazem nie o to chodzi. Dostać do ręki coś, czego samemu nie nazwałoby się własnym językiem, to drobiazg, który ląduje jak coś dużego, zwłaszcza dla kogoś, kto i tak jest gościem w sali, gdzie wszystko inne jest obce.
Więc nie decydujcie za nich i nie róbcie z tego momentu. Żadnych ogłoszeń z przodu, żadnego pytania kogokolwiek przy innych, który chce. Lista jest na ekranie. Oni wybierają.
Zaoferujcie wszystkie trzy. Nic nie mówcie. Pozwólcie tej osobie wybrać. Dodanie drugiego czy trzeciego języka mieści się w ramach waszego karnetu: każdy karnet niesie kilka języków jednocześnie.
Jeśli kiedykolwiek zastanawialiście się, na czym polegają różnice, oto krótka odpowiedź. To nie jedna wielka rzecz. To sto drobnych przyzwyczajeń.
Tam, gdzie jeden standard pisze krótką samogłoskę, chorwacki zwykle pisze w tym samym słowie dłuższą sekwencję. Ciało, wiara, mleko i czas wszystkie to pokazują. Gdy już wiecie, czego szukać, widzicie to w niemal każdym chorwackim zdaniu, i widać to w wyniku niżej na tej stronie.
Gdy słowo przychodzi z zewnątrz, chorwacki zwykle daje mu jedną końcówkę, a sąsiednie standardy inną. Organizować, komplikować, informować: rdzeń jest wspólny, ogon nie, i to jeden z najszybszych sposobów, w jaki mówiący lokalizuje tekst.
Chorwacki częściej idzie dalej zwykłym bezokolicznikiem tam, gdzie sąsiedni standard używa małego spójnika i pełnego zdania podrzędnego. Oba są wszędzie rozumiane. Żaden nie jest bardziej poprawny. Po prostu brzmi jak dom albo trochę nie.
Chorwacki zapisuje się alfabetem łacińskim, z haczykami i akcentami na pięciu literach. Serbski to ten, który regularnie zapisuje się dwoma różnymi alfabetami, a tamta strona wyjaśnia, co wysyłamy.
Trzy osobne pytania, a dla chorwackiego wszystkie trzy odpowiedzi brzmią tak.
Mówione ze sceny. Mówiący po chorwacku może głosić albo dać świadectwo, a cała sala śledzi w swoich językach. Jeden z języków, które mogą być źródłem.
Czytane jako napisy. Na telefonie, który wasz gość już ma przy sobie, albo na ścianie przez MulingDisplay. Jeden z 200+ języków, które można czytać.
Słyszane jako głos. Jeden z języków, których można słuchać zamiast czytać, głosem męskim albo kobiecym.
Chorwacki figuruje na liście jako hr, jego własna nazwa Hrvatski. Zobacz wszystkie 200+ języków.
Sześć duńskich linijek puszczono do każdego języka naraz, tak jak działa prawdziwy pokój, z włączonym ustawieniem kościelnym. Od tamtej pory nic nie edytowano. Trzy z chorwackich są poniżej.
Duński oryginał Kødets gerninger er tydelige nok, siger han, og de står i modsætning til Åndens frugt.
Djela tijela sasvim su očita, kaže, i suprotstavljena su plodu Duha.
Słowo w słowo daje: mięso, u rzeźnika. Duński używa jednego krótkiego słowa na mięso i na ciało w sensie biblijnym, tam gdzie angielski ma dwa. Dotarło słowo na ciało w sensie, jaki ma na myśli List do Galatów, i jest zapisane z długą sekwencją samogłosek, która oznacza je jako chorwackie, a nie jako jeden z dwóch pozostałych standardów.
Duński oryginał Lad os ikke gå over åen efter vand. Svaret står lige her i teksten.
Nemojmo ići daleko po ono što nam je nadohvat ruke. Odgovor je upravo ovdje u tekstu.
Słowo w słowo daje: strumień i wiadro. Duńskie powiedzenie oznacza niepotrzebne komplikowanie czegoś. To, co dotarło, sięga po zupełnie inny obraz, ten o czymś na wyciągnięcie ręki, a potem mówi wprost, że odpowiedź jest tu, w tekście. Porównajcie to z bośniacką wersją tej samej linijki, która wróciła o wiele krótsza.
Duński oryginał Af nåde er I frelst ved tro, og det skyldes ikke jer selv, det er Guds gave.
Milošću ste spašeni po vjeri, i to nije od vas, to je Božji dar.
Słowo w słowo daje: miłosierdzie i uratowani, a nie o to kościołowi chodzi. To, co dotarło, zachowuje łaskę i zbawionych jako parę teologiczną, stawia łaskę w formie, która znaczy z łaski bez potrzeby przyimka, i znów pisze wiarę po chorwacku.
Wytworzone na zimno, bez słownika i bez przygotowania. Dajcie mu wcześniej swój konspekt przez Context Enhancer a zacznie nabożeństwo, znając już wasz temat i wasze imiona.
Przez bardzo długi czas kościoły wzdłuż chorwackiego wybrzeża celebrowały w języku słowiańskim i drukowały swoje księgi liturgiczne głagolicą, alfabetem niepodobnym do niczego innego w Europie Zachodniej.
Gdy reszta Kościoła zachodniego działała po łacinie, te wspólnoty miały pozwolenie zachować słowiańską tradycję języka ludowego w rycie rzymskim i zachowały alfabet, który do niej należał. Księgi głagolickie wciąż drukowano i używano, gdy większość Europy nigdy nie widziała tego pisma.
Dziś używany alfabet to łaciński, ustandaryzowany w XIX wieku z haczykami i akcentami dodanymi do pięciu liter. Ale to starsza tradycja sprawia, że chorwacki język religijny ma własną głębię i że chorwacki wierzący słyszy różnicę między sformułowaniem, które należy do kościoła, a takim, które należy do gazety.
Bartol Kašić, chorwacki ksiądz, sporządził w XVII wieku kompletny przekład Biblii na chorwacki. Nie został wydrukowany. Leżał niewydany przez stulecia i ukazał się dopiero za naszego życia.
Rejestr, który chorwaccy chrześcijanie naprawdę cytują, ustalił się więc o wiele później, przez nowoczesny przekład standardowy i przez liturgię, którą ludzie słyszeli od dziecka. W tym przekładzie mieszkają utrwalone słowa: słowo na łaskę, które brzmi biblijnie, słowo na ciało, które nie jest słowem na mięso, brzmienie modlitw, które ludzie znają na pamięć.
To praktyczny powód, dla którego tłumaczenie ogólnego użytku rozczarowuje mówiącego po chorwacku w kościele. Produkuje poprawny chorwacki w rejestrze serwisu informacyjnego. Wierzący nasłuchuje tego drugiego rejestru i od razu zauważa jego brak, nawet jeśli nie potrafiłby nazwać, czego brakuje.
Jeśli wasza wspólnota używa określonych sformułowań dla imion lub terminów, wpiszcie je w Słowa kluczowe a będą używane dokładnie tak, na każdym nabożeństwie.
Załóżcie brak uprzedzenia, brak wolontariusza mówiącego tym językiem i brak pojęcia, który z trzech by wymienił. To nadal działa.
Chorwacki, bośniacki i serbski, razem, zanim ktokolwiek przyjdzie. Dzięki temu niczego nie trzeba rozstrzygać przy drzwiach i nikt nie jest stawiany w niezręcznej sytuacji przy innych.
Kierują aparat telefonu na kod i sami wybierają z listy. Nic do instalowania, żadnego konta, żadnej rejestracji. Zajmuje to mniej więcej tyle, ile znalezienie numeru pieśni.
Trzymajcie przy drzwiach koszyk tanich przewodowych słuchawek. Podajcie jedną bez przemowy. Im mniej robi się z tego wydarzenie, tym większa szansa, że ktoś wróci.
Technicznie jeden zostałby zrozumiany. To nie to samo, co być właściwym. Dodanie wszystkich trzech mieści się w jednym karnecie, zajmuje jedno dotknięcie każdy i usuwa jedyny niezręczny moment w całym procesie, czyli to, że ktoś musi zaakceptować język, który nie jest tym, który by wymienił.
Nie. Umieśćcie wszystkie trzy na liście i pozwólcie mu wybrać samemu na własnym telefonie. Pytanie na głos zamienia rzecz prywatną w publiczną, w sali pełnej ludzi, których dopiero co poznał.
Ten, który zdecydujecie się pokazać. Ekran na ścianie i telefony są osobne: gość czytający na własnym telefonie nadal ma własny wybór, niezależnie od tego, co jest na ścianie. Jeśli wasza sala to głównie mówiący po chorwacku, dajcie chorwacki na ścianę, a dwa pozostałe zostawcie dostępne na telefonach.
Tak. Chorwacki może być językiem schodzącym ze sceny, a także językiem, w którym słucha zbór, więc wszyscy pozostali na sali odbierają go w swoim języku w tej samej chwili.
Słoweński to osobny język, nie czwarty standard tego samego, a mówiący po słoweńsku, któremu podano chorwacki, naprawdę się trudzi. Ma własną pozycję i własną stronę.
Nic do instalowania, bez karty, a wasz gość nie potrzebuje niczego poza telefonem, który już ma w kieszeni, i jedną słuchawką.