Laiholh, język czin hakha, pochodzi z gór zachodniej Mjanmy. Jego alfabet spisali misjonarze, większość mówiących nim to chrześcijanie, a wielu z nich modli się dziś daleko od domu: w Malezji, w Stanach Zjednoczonych, w Australii i w całej Europie. Dla nich nabożeństwo we własnym języku to często jedyne miejsce w tygodniu, które wciąż brzmi jak dom.
Jedno wyraźne tak i dwa wyraźne nie. Wszystkie trzy warto znać przed niedzielą.
Nie. Mówca nie może głosić w czin hakha tak, by sala za nim podążała. Wystąpienie płynie ze sceny w jednym z języków mówionych, a czin hakha jest jednym z języków, w których dociera do słuchaczy.
Nie. Czin hakha jest tu językiem tekstu. Wasz gość śledzi wystąpienie na ekranie telefonu, a nie w słuchawce, podczas gdy sala idzie dalej w swoim języku.
Tak. Każde zdanie wystąpienia w Laiholh, na telefonie lub na dużym ekranie, chwilę po tym, jak padnie.
Kilka stron w tej sekcji pokazuje prawdziwe zdania z naszego własnego systemu. Przykładowe linijki publikujemy dopiero wtedy, gdy przeczyta je rodzimy użytkownik języka, a w przypadku czin hakha jeszcze się to nie stało. Jeśli czytacie w czin hakha, chętnie przyjmiemy waszą pomoc.
Od końca lat 80., a w znacznie większej liczbie po przełomie wieków, wielu Czinów opuściło Mjanmę z powodu prześladowań i konfliktu. Większość trafiła najpierw do Malezji lub Indii, często na lata, a stamtąd została przesiedlona do Stanów Zjednoczonych, Australii, Kanady i kilku krajów europejskich, w tym do Danii i Norwegii.
Gdziekolwiek się osiedlili, pierwszym, co powstawało, zwykle nie był sklep ani klub. Był to kościół. Zbory Czinów spotykają się w wynajętych salach i pożyczonych świątyniach, często dzieląc budynek z miejscowym kościołem w niedzielne popołudnie, i prowadzą długie nabożeństwa z chórami, świadectwami i kazaniem we własnym języku.
To sprawia, że społeczności Czinów są wyjątkowo skupione wokół kościoła, a zarazem kościół gospodarz łatwo je przeocza, bo są tak samodzielne. Kiedy rodzina Czinów odwiedza wasze nabożeństwo, przychodzi z wyboru i dobrze zna kościół.
W czin hakha mówiono przez pokolenia, zanim ktokolwiek go zapisał, a sposób, w jaki go zapisano, wciąż wpływa na to, jak używają go kościoły.
Pod koniec XIX wieku do Hakhy przybyli amerykańscy misjonarze baptystyczni i opracowali sposób zapisywania Laiholh alfabetem łacińskim. W tej pisowni pojawiły się potem szkoły, pieśni i Biblia.
W wielu rodzinach Czinów pierwszą książką w domu była Biblia albo śpiewnik. Nauka czytania w Laiholh i chodzenie do kościoła szły w parze i dlatego słowa kościelne leżą tak blisko centrum języka pisanego.
Jak wiele języków tego regionu, czin hakha odróżnia słowa tonem, a codzienna pisownia przeważnie go pomija. Biegły czytelnik uzupełnia go z kontekstu, nawet tego nie zauważając. Komuś, kto dopiero uczy się czytać, napisy przychodzą trudniej.
Czin to nazwa ludu i stanu, a nie jednego języka. W stanie Czin i na terenach sąsiednich istnieje wiele spokrewnionych języków czin, wśród nich hakha, falam, tedim, matu i mizo, a ich użytkownicy nie zawsze łatwo się rozumieją.
To, co oferujemy, to czin hakha. Od dawna służy on wielu społecznościom Czinów jako wspólny język kościoła i szkoły, więc sporo osób, które dorastały, mówiąc innym językiem czin, czyta w nim. Sporo to jednak nie wszyscy.
Wielu dorosłych Czinów chodziło do szkoły po birmańsku i dobrze w nim czyta. Kiedy Laiholh okazuje się nie tym, czego ktoś się spodziewał, birmański może wyglądać na praktyczny wybór. Zastanówcie się dwa razy, zanim dokonacie tego wyboru za kogoś.
Dla wielu Czinów birmański to język państwa, które opuścili, i klasy, w której nie uczono ich własnego języka, a w niektórych rodzinach niesie bardzo ciężkie wspomnienia. Inni używają go bez namysłu. Obie reakcje są prawdziwe i z zewnątrz nie da się poznać, z kim akurat rozmawiacie.
Proponujcie więc birmański jako jedną z możliwości, nigdy jako oczywistą odpowiedź, i pozwólcie zdecydować tej osobie. Gość, który sam wybierze birmański, ma się dobrze. Gość, któremu ktoś z witających w dobrej wierze po cichu ustawi birmański, może nic nie powiedzieć i może już nie wrócić.
Trzy drobiazgi, które robią różnicę.
Chrześcijanie z ludu Czin wywodzą się głównie z długich tradycji baptystycznych i zielonoświątkowych. Rozpoznają układ waszego nabożeństwa, wiele pieśni po melodii i fragmenty Biblii po rozdziale i wersecie.
Kierują aparat telefonu na wasz kod i wybierają czin hakha. Nic do instalowania, bez konta. Napisy zaczynają się od następnego zdania ze sceny.
Jeśli znacie czytanie biblijne, podajcie odnośnik przed nabożeństwem. Wielu chrześcijan z ludu Czin nosi przy sobie Biblię w Laiholh, papierową lub w telefonie, i czytanie fragmentu we własnej Biblii obok napisów przychodzi im naturalnie.
Nie z MulingStream. Czin hakha to język, który goście czytają, więc samo wystąpienie musi płynąć ze sceny w jednym z języków mówionych. Jeśli pastor z ludu Czin głosi po angielsku, po birmańsku lub w języku waszego kraju, napisy w czin hakha podążają za każdym zdaniem.
Czasem bardzo dobrze, czasem wcale. Wielu czyta w hakha, bo od dawna używa się go w kościele i szkole w społecznościach Czinów, ale to różne języki. Zapytajcie ich i zostawcie angielski albo inny język, w którym czytają, jako drugą możliwość.
Nie w czin hakha, który jest tu językiem tekstu. Gość, który woli słuchać, może wybrać zrozumiały dla siebie język, który ma głos, na przykład birmański albo angielski.
Tak. Czin hakha zapisuje się alfabetem łacińskim, więc nie potrzebuje specjalnych czcionek i wyświetla się czysto na projektorze lub telewizorze.
Języki, w których gość z ludu Czin może też czytać, i pozostałe strony w tej sekcji.
Albo otwórzcie pełną listę 200+ i sprawdźcie trzy kolumny dla języków, których wasza sala naprawdę potrzebuje.
Nic do instalowania, bez karty, a wasi goście nie potrzebują niczego poza telefonem, który już mają w kieszeni.