Τα ιρλανδικά έχουν επίσημο καθεστώς, ένα κράτος που τα χρηματοδοτεί, θέση σε κάθε σχολικό πρόγραμμα της Δημοκρατίας, δικούς τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς και δικές τους εκδόσεις. Στα χαρτιά έχουν κάθε πλεονέκτημα που θα μπορούσε να θέλει μια γλώσσα. Και παρ' όλα αυτά δεν είναι η γλώσσα στην οποία ζουν τη ζωή τους οι περισσότεροι Ιρλανδοί. Αυτό δεν είναι αποτυχία της προσπάθειας κανενός. Είναι ένα μάθημα για το τι πραγματικά κρατά ζωντανή μια γλώσσα, και είναι το ακριβώς αντίστροφο της ιστορίας των εβραϊκών.
Κάθε γλώσσα σε αυτόν τον ιστότοπο πέρασε από την ίδια δοκιμή: έξι δανικές προτάσεις, επιλεγμένες επειδή πάνω τους σπάει μια μηχανή κατά λέξη μετάφρασης. Μετά κάποιος διάβασε το αποτέλεσμα. Τα ιρλανδικά δεν πέρασαν.
Οι περισσότερες ιρλανδικές γραμμές έμοιαζαν λογικές. Μία όχι. Η πρόταση για την περιτομή επέστρεψε με μια λέξη που δεν είναι ο καθιερωμένος ιρλανδικός όρος, και που μοιάζει να συναρμολογήθηκε από ιρλανδικά κομμάτια αντί να ανακληθεί από την ιρλανδική Γραφή. Ένας άνθρωπος που μιλά άπταιστα τη γλώσσα το εντοπίζει σε ένα δευτερόλεπτο περίπου.
Ούτε είναι υφολογική αβλεψία. Η περιτομή στην Προς Ρωμαίους είναι δογματική λέξη που κουβαλά ένα συγκεκριμένο επιχείρημα, και η επινόηση ενός υποκατάστατου που φαίνεται πειστικό είναι ακριβώς το είδος του λάθους που κάνει ζημιά σε μια εκκλησία.
Γι' αυτό δεν δημοσιεύουμε εδώ τα ιρλανδικά μας. Κάθε άλλη σελίδα γλώσσας σε αυτόν τον ιστότοπο δείχνει πραγματικό, αδιόρθωτο αποτέλεσμα επειδή κέρδισε το δικαίωμα. Αυτή όχι, και κάποιος ιρλανδόφωνος απλώς θα το ανακάλυπτε αργότερα, που είναι χειρότερο.
Γι' αυτό αυτή η σελίδα εξηγεί αντί να επιδεικνύει. Μια σαφής πρόταση για το πού βρισκόμαστε αξίζει περισσότερο από ένα δείγμα διαλεγμένο για να μας κολακεύει, και είναι η μόνη εκδοχή που ένας ομιλητής που μιλά άπταιστα δεν θα πιάσει αμέσως.
Αυτό δεν είναι δικαιολογία. Είναι ο λόγος για τον οποίο η συγκεκριμένη αποτυχία παραπάνω είναι το είδος της αποτυχίας που παράγουν τα ιρλανδικά.
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες αλλάζουν οι καταλήξεις. Στα ιρλανδικά αλλάζει και η αρχή της λέξης, ανάλογα με το τι προηγήθηκε. Το ίδιο ουσιαστικό μπορεί να εμφανιστεί με αρκετούς διαφορετικούς αρχικούς ήχους και ορθογραφίες μέσα σε μία παράγραφο, όλους σωστούς. Οτιδήποτε αντιστοιχίζει λέξεις από τα πρώτα τους γράμματα βρίσκεται αμέσως σε μπελάδες.
Οι ιρλανδικές προτάσεις συνήθως αρχίζουν με το ρήμα, μετά έρχεται αυτός που κάνει την πράξη, μετά τα υπόλοιπα. Αυτό είναι διαφορετικό σχήμα από τα δανικά, τα αγγλικά, τα γερμανικά ή οποιαδήποτε από τις γλώσσες που έχει δει περισσότερο μια μηχανή γενικής χρήσης. Μια μετάφραση που κρατά τη σειρά της πηγής και απλώς αλλάζει τις λέξεις παράγει κάτι που δεν είναι καθόλου ιρλανδικά.
Η ωμή εκδοχή: υπάρχουν πολύ λιγότερα γραπτά ιρλανδικά στον κόσμο από γραπτά γερμανικά ή ισπανικά, και ακόμη λιγότερα από αυτά είναι θρησκευτικά. Έτσι ένα σύστημα έχει λιγότερα παραδείγματα του πώς μιλά πραγματικά μια εκκλησία, και όταν του λείπει μια λέξη, είναι πιθανότερο να φτιάξει μία που φαίνεται σωστή παρά να ανακαλέσει εκείνη που είναι σωστή.
Τα εβραϊκά πέρασαν αιώνες χωρίς να είναι η καθημερινή γλώσσα κανενός, δεν είχαν κράτος, ούτε σχολικό σύστημα, ούτε επίσημο καθεστώς, και μετά έγιναν μέσα σε λίγες γενιές η γλώσσα στην οποία μάλωναν τα παιδιά.
Τα ιρλανδικά είχαν το αντίθετο όλων αυτών. Δεν χάθηκαν ποτέ. Είχαν πάντα φυσικούς ομιλητές, σε περιοχές όπου είναι η γλώσσα του μαγαζιού και της κουζίνας. Απέκτησαν επίσημο καθεστώς, θέση σε κάθε σχολείο, δικά τους μέσα ενημέρωσης και δημόσιο χρήμα. Και παρ' όλα αυτά συνέχισαν να συρρικνώνονται ως γλώσσα του σπιτιού.
Βάλτε τα δύο δίπλα δίπλα και κάτι άβολο γίνεται σαφές. Μια γλώσσα δεν ζει σε ένα αναλυτικό πρόγραμμα ή σε έναν νόμο. Ζει στα σπίτια, στη γλώσσα που οι άνθρωποι μαλώνουν, προσεύχονται και κουτσομπολεύουν όταν κανείς δεν τους αξιολογεί. Η πολιτική μπορεί να προστατεύσει μια γλώσσα. Δεν έχει αποδειχθεί ποτέ ως τώρα ότι μπορεί να την κάνει γλώσσα ενός σπιτιού.
Τίποτα από αυτά δεν είναι λόγος να εγκαταλείψει κανείς τα ιρλανδικά, και οι ιρλανδόφωνοι δεν ζητούν τη γνώμη κανενός γι' αυτό. Είναι λόγος να πάρουμε στα σοβαρά τους ανθρώπους που τα χρησιμοποιούν, γιατί κουβαλούν κάτι που κανένας θεσμός δεν μπορεί να κουβαλήσει γι' αυτούς.
Ο μηχανισμός λειτουργεί. Αυτό για το οποίο μόλις σας μιλήσαμε είναι η ποιότητα του αποτελέσματος, και τα δύο ισχύουν ταυτόχρονα.
Μιλιέται από τη σκηνή. Ένας ιρλανδόφωνος μπορεί να κηρύξει και η υπόλοιπη αίθουσα παρακολουθεί στις δικές της γλώσσες. Μία από τις γλώσσες που μπορούν να είναι η πηγή.
Διαβάζεται ως υπότιτλοι. Σε ένα κινητό, ή στον τοίχο μέσω του MulingDisplay. Μία από τις 200+ γλώσσες που μπορούν να διαβαστούν.
Ακούγεται ως φωνή. Μία από τις γλώσσες που μπορούν να ακουστούν αντί να διαβαστούν.
Τα ιρλανδικά βρίσκονται στη λίστα ως ga, με δικό της όνομα Gaeilge. Είναι διαθέσιμα και μπορείτε να τα ενεργοποιήσετε. Σας λέμε πού είναι αδύναμα ώστε να αποφασίσετε με ανοιχτά μάτια. Δείτε όλες τις 200+ γλώσσες.
Αυτό είναι το κομμάτι που κάνει την παραπάνω αποτυχία εκνευριστική και όχι απλώς ατυχή. Στα ιρλανδικά δεν λείπει η Γραφή. Οι λέξεις υπάρχουν. Απλώς κανείς δεν άπλωσε το χέρι να τις πιάσει.
Την Καινή Διαθήκη τη μετέφερε στα ιρλανδικά ο Ουίλιαμ Ο Ντόνελ, και η μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης ολοκληρώθηκε υπό τον Ουίλιαμ Μπέντελ, έναν επίσκοπο που επέμενε ότι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν τη Γραφή στη γλώσσα που πραγματικά μιλούσαν. Ήταν αμφιλεγόμενη θέση εκείνη την εποχή, και είναι η ίδια θέση για την οποία δόθηκαν μάχες σε κάθε μετάφραση στη λαϊκή γλώσσα στην Ευρώπη.
Αργότερα ήρθε μια πλήρης σύγχρονη ιρλανδική Βίβλος, και μαζί της ένα παγιωμένο σύγχρονο λεξιλόγιο για όσα μιλά ένα κήρυγμα κάθε εβδομάδα.
Υπάρχει λοιπόν καθιερωμένη ιρλανδική λέξη για την περιτομή, και καθιερωμένη ιρλανδική λέξη για τη χάρη, και για τη σάρκα, και για το Πνεύμα. Μια μετάφραση που φτιάχνει καινούργια αντ' αυτών δεν καλύπτει κάποιο κενό. Απλώς δεν κοίταξε.
Τέσσερα πράγματα, και το πρώτο είναι αυτό στο οποίο οι άνθρωποι κάνουν λάθος πιο συχνά.
Οι ιρλανδικές κοινότητες στο εξωτερικό είναι παλιές και μεγάλες, ιδίως στη Βρετανία, και η συντριπτική τους πλειονότητα ζει και λατρεύει στα αγγλικά.
Μέσα σε αυτές υπάρχουν άνθρωποι που έμαθαν ιρλανδικά στο σπίτι, άνθρωποι που τα έμαθαν στο σχολείο και τα κράτησαν, και άνθρωποι που τα ξεκίνησαν ως ενήλικες και τα χρησιμοποιούν συνειδητά. Υπάρχουν ιρλανδόφωνες ομάδες και συναντήσεις σε πόλεις μακριά από την Ιρλανδία, που τις κρατά ζωντανές ακριβώς ο τύπος ανθρώπου που προσφέρεται εθελοντικά για όλα στην εκκλησία σας.
Που σημαίνει ότι η ρεαλιστική περίπτωση εδώ δεν είναι μια ιρλανδόφωνη εκκλησία. Είναι ένας ή δύο άνθρωποι για τους οποίους αυτή η γλώσσα είναι σοβαρό κομμάτι του ποιοι είναι, καθισμένοι σε μια αίθουσα όπου κανείς δεν τους την έχει προσφέρει ποτέ.
Αυτοί είναι οι άνθρωποι που πρέπει να ρωτήσετε, και αυτοί θα σας πουν ακριβώς πού σκοντάφτουν τα ιρλανδικά μας.
Χωρίς ημερομηνίες, γιατί μια ημερομηνία που δεν μπορούμε να τηρήσουμε είναι άλλο ένα πράγμα για το οποίο θα ζητάμε συγγνώμη αργότερα.
Οι ίδιες έξι δοκιμαστικές προτάσεις, διαβασμένες από κάποιον που πραγματικά χρησιμοποιεί ιρλανδικά, με το εκκλησιαστικό λεξιλόγιο ελεγμένο γραμμή γραμμή. Αυτό είναι που στέκεται ανάμεσα σε αυτή τη σελίδα και σε μια ενότητα δοκιμής όπως έχει κάθε άλλη γλώσσα.
Όχι η γενική ευχέρεια. Το συγκεκριμένο λεξιλόγιο από το οποίο εξαρτάται μια λατρεία: χάρη, σάρκα, Πνεύμα, σωτηρία, διαθήκη, περιτομή. Αυτές είναι οι λέξεις όπου μια λάθος επιλογή αλλάζει το νόημα και όχι τον τόνο.
Αν περάσει, το αποτέλεσμα μπαίνει σε αυτή τη σελίδα αδιόρθωτο όπως παντού αλλού. Αν όχι, αυτή η ενότητα μένει ως έχει. Δεν πρόκειται να σβήσουμε αθόρυβα την παραδοχή και να ελπίζουμε ότι κανείς δεν θα θυμάται.
Αν χρησιμοποιείτε ιρλανδικά και είστε διατεθειμένοι να βαθμολογήσετε τη δουλειά μας, πείτε μας. Ένας αναγνώστης που μιλά άπταιστα και έχει μία ώρα αξίζει γι' αυτό περισσότερο από οτιδήποτε μπορούμε να κάνουμε μόνοι μας.
Μπορείτε. Είναι στη λίστα και λειτουργεί όπως κάθε άλλη γλώσσα. Αυτό που ζητάμε είναι να ξεκινήσετε ξέροντας ότι η ποιότητα δεν είναι εκεί που πρέπει, να πείτε το ίδιο στον ιρλανδόφωνό σας, και να αντιμετωπίσετε την πρώτη λατρεία ως δοκιμή και όχι ως λύση.
Γιατί μια γλώσσα που λείπει αθόρυβα από μια λίστα δεν είναι πληροφορία, είναι ένας άλλος τρόπος να μη λες τίποτα. Τα ιρλανδικά είναι στο σύστημα, λειτουργούν μηχανικά, και ένα μέρος τους είναι μια χαρά. Το να δημοσιεύσουμε όσα ξέρουμε είναι καλύτερη συμφωνία για έναν ιρλανδόφωνο από το να πάρουμε την απόφαση για λογαριασμό του.
Σχεδόν πάντα, ναι, και ακριβώς γι' αυτό κανείς δεν του προσφέρει ποτέ τίποτα άλλο. Αν αυτό έχει σημασία, το λέει εκείνος, όχι εμείς και όχι εσείς. Ρωτήστε τον, ιδιαιτέρως, και δεχτείτε όποια απάντηση πάρετε χωρίς να προσπαθήσετε να τον πείσετε.
Είναι ξεχωριστή γλώσσα, όχι παραλλαγή των ιρλανδικών, και δεν μπορούμε σήμερα να την προσφέρουμε ούτε ως φωνή ούτε ως υπότιτλους.
Τίποτα να εγκαταστήσετε, καμία κάρτα, και ο επισκέπτης σας δεν χρειάζεται τίποτα άλλο από το κινητό στην τσέπη του και ένα ακουστικό.