Elke taal in Europa heeft woorden moeten vinden voor een computer, een telefoon, een helikopter en een vaccin. De meeste namen het internationale woord en pasten de spelling aan. IJslands deed dat meestal niet. Het ging terug naar zijn eigen wortels en bouwde iets nieuws uit oud materiaal, en dat doet het nog steeds. Het resultaat is een volledig moderne taal waarvan de woordenschat van haarzelf is, en een lezer van vandaag die de middeleeuwse saga's aankan met veel minder hulp dan een Engelstalige nodig heeft voor iets uit dezelfde tijd.
IJslands is het vaste tegenvoorbeeld van het idee dat een taal om de paar eeuwen herbouwd moet worden om te blijven werken.
De saga's zijn in de middeleeuwen op IJsland geschreven, en IJslanders lezen ze nog steeds. Niet in vertaling en niet met de opleiding van een specialist. De spelling in een moderne editie is opgeschoond en de uitspraak is verschoven, maar de taal op de pagina staat dichtbij genoeg dat een gewone lezer haar kan volgen.
Vergelijk dat met het Engels, waar alles uit dezelfde periode een vertaling ernaast en een woordenlijst nodig heeft. Het is niet dat IJslands bevroren was. Het is dat een kleine, geletterde bevolking haar eigen teksten onafgebroken bleef lezen en kopiëren, en de gedrukte Bijbel van de zestiende eeuw, tot stand gebracht onder Guðbrandur Þorláksson, gaf de schrijftaal vroeg één vaste vorm en hield die vast.
Voor een kerk heeft dit een praktisch gevolg dat je makkelijk mist. Bijbeltaal in het IJslands is geen apart archaïsch dialect dat los staat van de dagelijkse spraak. Het is dezelfde taal, met gewicht erop.
IJslands behoort tot dezelfde tak als Deens, Noors en Zweeds. Als je die talen kent, zit hier de verrassing.
Naamvalsuitgangen bijna helemaal verdwenen. Werkwoordsuitgangen afgevlakt tot een werkwoord nauwelijks nog verandert voor persoon of getal. De woordvolgorde nam het werk over dat de uitgangen vroeger deden. Onderling liggen de drie dichtbij genoeg dat sprekers zich over de grenzen heen met moeite redden.
Vier naamvallen. Drie geslachten. Werkwoorden die echt van vorm veranderen. Bijvoeglijke naamwoorden en deelwoorden die overeenstemmen met wat ze beschrijven. Een Deenssprekende en een IJslandssprekende delen een voorouder en kunnen geen gesprek voeren, en precies daarom kan de een niet voor de ander invallen op jullie lijst.
De regels verderop zijn uit het Deens vertaald, wat deze pagina tot een kleine demonstratie van die afstand maakt. De pagina over Deens is geschreven vanaf de andere kant van de zaal.
Zes Deense regels zijn in één keer naar elke taal gestuurd, zoals een echte ruimte draait, met de kerkinstelling aan. Er is sindsdien niets bewerkt. Vier van de IJslandse staan hieronder, en de eerste is het interessantste op deze pagina.
Het Deens Kødets gerninger er tydelige nok, siger han, og de står i modsætning til Åndens frugt.
Hann segir að verk holdsins séu augljós og að þau standi í andstöðu við ávöxt Andans.
Woord voor woord komt uit op: vlees bij een slager, en een vlakke vaststelling. Twee dingen gingen hier goed. IJslands heeft een apart woord voor vlees dat je kookt en het woord dat hier gebruikt wordt voor het vlees dat Galaten bedoelt, en het koos het tweede. En omdat de zin weergeeft wat iemand zei in plaats van het te beweren, zet het IJslands beide werkwoorden in een speciale vorm voor indirecte rede. Een woord-voor-woordmotor heeft geen reden om dat te doen, en het resultaat leest alsof de prediker het in eigen naam beweert in plaats van te citeren.
Het Deens Og Ånden faldt over dem alle sammen, og de begyndte at tale på andre sprog.
Og Andinn kom yfir þau öll og þau fóru að tala á öðrum tungum.
Woord voor woord komt uit op: een spook, of een fles sterkedrank, en het alledaagse woord voor talen. Wat aankwam is de Geest, en tongen in de bijbelse zin in plaats van het gewone woord voor vreemde talen. Het voornaamwoord is ook de moeite waard: IJslands heeft drie geslachten en gebruikt het onzijdig meervoud voor een gemengde groep mensen, en dat is wat een menigte met Pinksteren is.
Het Deens Af nåde er I frelst ved tro, og det skyldes ikke jer selv, det er Guds gave.
Af náð eruð þið frelsuð fyrir trú, og það kemur ekki frá ykkur sjálfum, það er gjöf frá Guði.
Woord voor woord komt uit op: barmhartigheid en in veiligheid gebracht. IJslands heeft aparte woorden voor genade en voor barmhartigheid, dus er is geen excuus om ze te verwarren, en dit koos het juiste. Het woord voor gered moet overeenstemmen met de mensen die het beschrijft, wat betekent dat de vertaling moest beslissen wat voor groep ze aansprak voordat ze de zin kon afmaken.
Het Deens Men der er ingen ko på isen.
En það er engin ástæða til að hafa áhyggjur.
Woord voor woord komt uit op: een koe die op het ijs staat. Het Deense gezegde betekent dat er niets is om je zorgen over te maken, en letterlijk gelezen is het een zin over vee. Wat aankwam zegt dat er geen reden is om ongerust te zijn, gewoon, in het register dat iemand werkelijk zou gebruiken.
Koud geproduceerd, zonder woordenlijst en zonder voorbereiding. Geef het vooraf jullie opzet met Context Enhancer en het begint de dienst met jullie onderwerp en jullie namen al bekend.
In elk geval trekt het IJslands een grens of bouwt het een betekenis waarover een vertaling niet kan vermijden te beslissen.
Twee aparte woorden. Het ene hoort in een keuken en het andere in Galaten. Deens gebruikt één woord voor beide en rekent erop dat jij het uitzoekt. IJslands biedt die optie niet, dus een vertaling die verkeerd kiest is niet vaag, ze gaat gewoon over eten.
Ook twee aparte woorden, waar veel talen het doen met één dat beide dekt. Dit is het paar dat algemene motoren het vaakst fout doen, omdat in gewone tekst barmhartigheid het gangbaardere woord is en genade het zeldzamere.
Het IJslandse woord voor een verlosser is gebouwd op het woord voor vrijheid, en het werkwoord erachter betekent bevrijden. Dus gered draagt in het IJslands de betekenis van vrijgelaten worden in plaats van alleen uit gevaar getrokken. Het is iets kleins dat stilletjes vormgeeft aan hoe een hele preek aankomt.
Als jullie gemeente bepaalde bewoordingen voor namen of begrippen gebruikt, zet ze dan in Sleutelwoorden en ze worden precies zo gebruikt, elke dienst.
Dit is de gewoonte waar de hele pagina over gaat, en het is geen museumpraktijk. Nieuwe woorden worden nog steeds zo gebouwd.
Het IJslandse woord voor een computer is samengesteld uit het oude woord voor een getal en het oude woord voor een profetes: een getallenzieneres. Het is nu volkomen gewoon en niemand denkt na over waar het vandaan kwam, en zo weet je dat de methode werkte.
IJslands greep terug naar een oud woord dat draad of lang koord betekent en gaf het aan de telefoon. Een draad die een stem draagt, benoemd met een woord dat al bestond voor iets langs en duns dat twee plaatsen verbindt.
Genoemd naar een werkwoord dat wervelen betekent. Geen samenstelling van Griekse wortels die niemand in het land zou herkennen, maar een gewoon IJslands woord dat beschrijft wat het ding doet.
Een taal hoeft geen Engels op te nemen om bij de tijd te blijven. Dat is werkelijk nuttig voor een kerk om te horen, in een zaal waar meerdere talen stilletjes om dezelfde sprekers strijden.
Drie aparte vragen, alle drie ja.
Een IJslandssprekende kan preken of getuigen en de hele zaal volgt in haar eigen talen. Een van de talen die de bron kunnen zijn, niet alleen een bestemming.
Op de eigen telefoon van jullie gast, of boven aan de muur via MulingDisplay. Een van de 200+ talen die gelezen kunnen worden.
Een van de talen waarnaar je kunt luisteren in plaats van lezen, met een mannenstem of een vrouwenstem naar de zaal.
IJslands staat in de lijst als is, zijn eigen naam Íslenska, van links naar rechts geschreven met verschillende letters die de andere Noordse talen niet meer gebruiken. Bekijk alle 200+ talen.
Er is een IJslandse stem, en meer dan één, dus je kunt een mannenstem of een vrouwenstem kiezen afhankelijk van de spreker en de zaal.
IJslandse woorden zijn lang, omdat de taal betekenis bouwt door dingen aan elkaar te koppelen in plaats van iets korts te lenen. Dat maakt ondertitels dicht, en een dichte ondertitel is er een die mensen ergens rond de twintig minuten niet meer lezen.
Een stem omzeilt dat volledig. Eén oordopje in plaats van twee, zodat je gast nog steeds het zingen en de persoon naast zich hoort, en zijn ogen omhoog blijven waar hij het gezicht van de spreker kan zien.
IJslanders verhuizen al lang naar Denemarken en Noorwegen om te studeren en te werken, en er zijn kleine IJslandse gemeenschappen verspreid over de Noordse landen en verder weg.
Ze zijn bijna nooit talrijk genoeg voor een IJslandse gemeente. Ze zijn talrijk genoeg om in die van jullie te zitten. De meesten spreken de gasttaal behoorlijk, en dat is precies de situatie waarin niemand hun iets aanbiedt, omdat ze zich redden.
Je redden in een tweede taal is prima voor een uur administratie en stilletjes uitputtend voor een uur theologie. Het verschil tussen een preek volgen en hem begrijpen is het verschil tussen de woorden horen en ruimte overhouden om erover na te denken.
IJslands aan je lijst toevoegen valt binnen je pas, omdat elke pas meerdere talen tegelijk draagt. Het is de moeite waard voor één persoon.
Het is genoeg om je te redden, en dat is een lagere lat dan je denkt. IJslands en Deens zijn niet onderling verstaanbaar, en het Deens dat een IJslander op school leerde is een tweede taal als elke andere. IJslands toevoegen is één tik en valt binnen je pas.
Ja, op een telefoon en op een wandscherm. Het zijn gewone letters in gewone lettertypen. Als je projector op een grootte staat waarbij letters worden afgesneden, is dat de moeite waard om te verhelpen voor elke taal die je draait.
Nee, en dat moet het ook niet. Het gebruikt de woorden die bestaan. Wat het wel doet is kiezen tussen de woorden die de taal al heeft, en daar liggen de echte beslissingen: het vlees of vlees van de slager, genade of barmhartigheid, tongen of talen. De uitvoer hierboven laat zien dat het die keuzes maakt.
Ja. IJslands kan van het podium komen én de taal zijn waarin de gemeente luistert, dus de rest van de zaal ontvangt het op hetzelfde moment in hun eigen talen.
Niets te installeren, geen kaart, en jullie gast heeft niets nodig dan de telefoon die al in de zak zit en één oortje.