Laiholh, de taal Hakha Chin, komt uit de heuvels van het westen van Myanmar. Het alfabet werd opgeschreven door zendelingen, de meeste sprekers zijn christen, en velen van hen kerken nu ver van huis: in Maleisië, in de Verenigde Staten, in Australië en overal in Europa. Voor hen is de dienst in hun eigen taal vaak de ene plek in de week die nog als thuis klinkt.
Eén duidelijk ja en twee duidelijke nee's. Alle drie goed om vóór zondag te weten.
Nee. Een spreker kan niet in het Hakha Chin preken terwijl de zaal meevolgt. De toespraak komt vanaf het podium in een van de gesproken talen, en Hakha Chin is een van de talen waarin die aankomt.
Nee. Hakha Chin is hier een teksttaal. Je gast volgt de toespraak op het scherm van zijn telefoon in plaats van in een oortje, terwijl de zaal doorgaat in haar eigen taal.
Ja. Elke zin van de toespraak in het Laiholh, op een telefoon of op het grote scherm, een moment nadat hij is uitgesproken.
Verschillende pagina's in dit deel laten echte zinnen uit ons eigen systeem zien. We publiceren voorbeeldregels pas nadat een moedertaalspreker ze heeft gelezen, en voor Hakha Chin is dat nog niet gebeurd. Lees je Hakha Chin, dan is je hulp van harte welkom.
Vanaf eind jaren tachtig, en na de eeuwwisseling in veel grotere aantallen, verlieten veel Chin Myanmar vanwege vervolging en conflict. De meesten gingen eerst naar Maleisië of India, vaak jarenlang, en werden van daaruit hervestigd in de Verenigde Staten, Australië, Canada en verschillende Europese landen, waaronder Denemarken en Noorwegen.
Waar ze zich ook vestigden, het eerste wat verscheen was meestal geen winkel of vereniging. Het was een kerk. Chin-gemeenten komen samen in gehuurde zalen en geleende kerkzalen, vaak op zondagmiddag in het gebouw van een plaatselijke kerk, en ze houden lange diensten met koren, getuigenissen en preken in hun eigen taal.
Dat maakt Chin-gemeenschappen ongewoon sterk rond de kerk georganiseerd, en ook makkelijk over het hoofd te zien voor een gastkerk, omdat ze zo zelfredzaam zijn. Als een Chin-gezin jullie dienst bezoekt, hebben ze er bewust voor gekozen te komen, en ze kennen de kerk al goed.
Hakha Chin werd generaties lang gesproken voordat iemand het opschreef, en de manier waarop het werd opgeschreven bepaalt nog steeds hoe kerken het gebruiken.
Aan het eind van de negentiende eeuw kwamen Amerikaanse baptistische zendelingen naar Hakha en bedachten een manier om het Laiholh in het Latijnse alfabet te schrijven. Scholen, liederen en de Bijbel volgden in die spelling.
In veel Chin-gezinnen was het eerste boek in huis een Bijbel of een liedboek. Laiholh leren lezen en naar de kerk gaan gingen hand in hand, en daarom staan kerkwoorden zo dicht bij het hart van de geschreven taal.
Zoals veel talen in de regio gebruikt Hakha Chin toon om woorden van elkaar te onderscheiden, en de gewone spelling laat die meestal weg. Een vaardige lezer vult hem uit de context in zonder het te merken. Iemand die nog leert lezen, heeft het moeilijker met een ondertitel.
Chin is de naam van een volk en van een deelstaat, niet van één taal. In de Chinstaat en de gebieden eromheen bestaan veel verwante Chin-talen, waaronder Hakha, Falam, Tedim, Matu en Mizo, en hun sprekers verstaan elkaar niet altijd gemakkelijk.
Wat wij aanbieden is Hakha Chin. Het dient al lang als gedeelde taal voor kerk en school in veel Chin-gemeenschappen, dus veel mensen die met een andere Chin-taal zijn opgegroeid, kunnen het lezen. Veel is niet iedereen.
Veel volwassen Chin gingen in het Birmaans naar school en lezen het goed. Als het Laiholh niet is wat iemand verwachtte, kan Birmaans de praktische keuze lijken. Denk twee keer na voordat je die keuze voor hen maakt.
Voor veel Chin is Birmaans de taal van de staat die ze verlieten en van het klaslokaal waar hun eigen taal niet werd onderwezen, en in sommige gezinnen roept het heel zware herinneringen op. Anderen gebruiken het zonder er verder bij stil te staan. Beide reacties zijn echt, en van buitenaf valt niet te zien met welke van de twee je te maken hebt.
Bied Birmaans dus aan als mogelijkheid, nooit als het voor de hand liggende antwoord, en laat de persoon zelf beslissen. Een gast die Birmaans kiest, is prima. Een gast die door een goedbedoelende welkomstmedewerker stilletjes op Birmaans wordt gezet, zegt misschien niets, en komt misschien niet terug.
Drie kleine dingen die het verschil maken.
Chin-christenen komen meestal uit lange baptistische en pinkstertradities. Ze herkennen de opbouw van jullie dienst, veel liederen aan de melodie en de Bijbelgedeelten aan hoofdstuk en vers.
Ze richten een telefooncamera op jullie code en kiezen Hakha Chin. Niets te installeren, geen account. De ondertitels beginnen bij de volgende zin vanaf het podium.
Als jullie de Bijbellezing kennen, deel de tekstverwijzing dan vóór de dienst. Veel Chin-christenen hebben een Laiholh-Bijbel bij zich, op papier of op hun telefoon, en het gedeelte in hun eigen Bijbel meelezen naast de ondertitels gaat vanzelf.
Niet met MulingStream. Hakha Chin is een taal die gasten lezen, dus de toespraak zelf moet vanaf het podium komen in een van de gesproken talen. Als een Chin-voorganger preekt in het Engels, het Birmaans of jullie eigen taal, volgen ondertitels in het Hakha Chin elke zin.
Soms heel goed, soms helemaal niet. Velen lezen Hakha omdat het in Chin-gemeenschappen al lang in kerk en school wordt gebruikt, maar de talen verschillen. Vraag het hun, en houd Engels of een andere taal die ze lezen achter de hand als tweede keuze.
Niet in het Hakha Chin, dat hier een teksttaal is. Een gast die liever luistert, kan een taal kiezen die hij begrijpt en die een stem heeft, zoals Birmaans of Engels.
Ja. Hakha Chin wordt in het Latijnse alfabet geschreven, dus het heeft geen speciale lettertypen nodig en staat netjes op een beamer of een televisie.
De talen die een Chin-gast misschien ook leest, en de andere pagina's in dit deel.
Of open de volledige lijst van 200+ en bekijk de drie kolommen voor de talen die jullie zaal echt nodig heeft.
Niets te installeren, geen kaart, en jullie gasten hebben niets nodig behalve de telefoon die al in hun zak zit.