De cultuurorganisatie van de Verenigde Naties viert de Internationale Dag van de Moedertaal op 21 februari, en de datum is niet willekeurig. Hij markeert de dag in 1952 waarop studenten in Dhaka werden gedood terwijl ze demonstreerden voor het recht om Bengaals te gebruiken. Wij bouwen software die een dienst in iemands eigen taal zet. Dat is niet hetzelfde soort ding. Maar het is goed om te weten wiens taal je aanzet.
Zonder opsmuk, want dat heeft het niet nodig.
Toen het land dat later Bangladesh ging heten nog de oostelijke helft van Pakistan was, zou de taal van de staat Urdu worden. De mensen in de oostelijke helft spraken Bengaals. Wat volgde waren jaren van strijd, en toen een demonstratie, en toen politie die het vuur erop opende.
De mensen die die dag stierven waren studenten en gewone voorbijgangers. Er staat een monument in Dhaka waar het gebeurde, en elk jaar gaan mensen ernaartoe en leggen bloemen neer, en de dag is een publieke dag.
Bangladesh bracht die herdenking later naar het internationale orgaan en vroeg om erkenning voor elke taal, niet alleen voor deze ene. Dat is het deel om even bij stil te staan. Een land waarvan de mensen waren gestorven om hun eigen taal, vroeg om een dag over ieders taal.
Wij zijn een softwarebedrijf. Een ondertiteltaal aanzetten is geen moed en niemand zou het zo moeten noemen. Maar het betekent wel dat wanneer een Bengaalssprekende in jullie kerk zit en de dienst in het Bengaals volgt, hij iets ontvangt waarvan zijn grootouders vonden dat het de strijd waard was.
Een opmerking over hoe deze pagina is geschreven. Die geschiedenis is niet de onze om als verkoopargument te gebruiken, en het is geen metafoor voor een product. Ze staat hier omdat een pagina over de Bengaalse taal die haar wegliet, een pagina zou zijn geschreven door iemand die niet had gekeken.
Zo is het ook als u door de taal geen goed verstaanbaar woord voortbrengt. Hoe zal dan begrepen worden wat er gezegd wordt? U bent dan namelijk als iemand die maar wat in de lucht spreekt.
1 Korintiërs 14:9
Kerken geven hier meer om dan om wat dan ook op de pagina, en in het Bengaals is het verhaal ongewoon groot.
William Carey, werkend in Serampore, zette het Nieuwe Testament aan het allereerste begin van de negentiende eeuw over in het Bengaals. Het was een van de eerste van zulke vertalingen in welke moderne taal van de regio dan ook, en het werd gedaan op een plek waar drukken in het lokale schrift min of meer vanuit het niets moest worden opgebouwd.
Hem wordt vaak ook iets tweeds toegeschreven: helpen het Bengaalse proza zelf te vormen. Vóór dat werk leunde serieus schrijven in de regio zwaar op oudere literaire vormen. Wie de Schrift vertaalt in een taal die mensen echt spreken, moet duizenden kleine beslissingen nemen over hoe die taal schrijft, en die beslissingen blijven hangen.
Bengaals is dus een van die talen waarin de Bijbel en de moderne schrijftaal in dezelfde kamer zijn opgegroeid. Daarom hebben Bengaalse christenen vaak sterke instincten over welk woord in de Schrift thuishoort en welk niet.
Het is ook waarom het veiligste wat een kerk kan doen, is haar eigen Bengaalssprekenden vragen welke woorden zij gebruiken, en die dan vastzetten. Dat kost één gesprek en het beslecht de vraag voorgoed.
Zes opzettelijk moeilijke Deense regels gingen in één keer in alle talen, zoals een echte zaal draait, en er is sindsdien niets bewerkt. Drie van de Bengaalse staan hier, waaronder een waarbij we je zouden zeggen iets te controleren.
খতনা দেহের বাইরের নয়, বরং আত্মার দ্বারা হৃদয়ের খতনা।
Uit het Deens Omskærelsen er ikke den ydre på kroppen, men hjertets omskærelse ved Ånden.
Woord voor woord gelezen gaat het Deens over een chirurgische ingreep. In Romeinen 2 is het een beeld over het hart, en het betoog werkt alleen als hetzelfde woord aan beide kanten ervan staat. Het Bengaals houdt hetzelfde woord twee keer, en koppelt het tweede aan het hart, waar Paulus het zet.
আর আত্মা তাদের সবার উপর নেমে এল, আর তারা অন্য ভাষায় কথা বলতে শুরু করল।
Uit het Deens Og Ånden faldt over dem alle sammen, og de begyndte at tale på andre sprog.
Het Deense woord hier kan een geest, een spook, of een fles iets sterks betekenen. Dit is Handelingen hoofdstuk twee, en wat aankwam is het woord voor Geest en niet een van de andere betekenissen. Het voegde het woord Heilige niet toe, wat correct is, want het Deens zei het ook niet.
তোমরা কৃপায় বিশ্বাসের মাধ্যমে উদ্ধার পেয়েছ, এটা তোমাদের কাছ থেকে নয়, এটা ঈশ্বরের দান।
Uit het Deens Af nåde er I frelst ved tro, og det skyldes ikke jer selv, det er Guds gave.
Twee dingen hier. Het eerste woord is de warme, vertrouwde vorm van jullie, die binnen een familie wordt gebruikt, en niet de formele die je tegen een vreemde zou gebruiken. Dat is het register waarin Bengaalse Schrift wordt gelezen, en de formele kiezen zou het vers hebben laten klinken als een officiële mededeling. Het woord voor genade is het kerkwoord.
En het ding dat wij zouden controleren. In die laatste regel komt de uitdrukking voor gered worden uit op bevrijd of uit de nood geholpen worden. Dat klopt qua betekenis, en een Bengaalse gemeente geeft misschien toch de voorkeur aan het specifieke woord dat hun eigen Bijbel voor verlossing gebruikt. Vraag het jullie mensen, en zet dan hun woord in Sleutelwoorden één keer en het wordt precies zo gebruikt, elke dienst, voorgoed.
Drie aparte vragen, en Bengaals antwoordt op alle drie ja.
Een Bengaalse gastpredikant kan Bengaals spreken en de zaal volgt in de talen die aanstaan. Een van de talen die de bron kunnen zijn, niet alleen een bestemming.
Bengaals schrift op de telefoon die jullie gast al bij zich heeft, of op het scherm vooraan via MulingDisplay. Een van de 200+ talen die gelezen kunnen worden.
Twee Bengaalse stemmen, een man en een vrouw. Een van de talen waarnaar geluisterd kan worden in plaats van gelezen, door een gewoon oordopje.
Jullie gast richt een telefooncamera op een code op het welkomstblad en kiest Bengaals. Geen account, geen app om te installeren, geen kaart.
Eén oordopje, niet twee. Ze houden een oor bij de zaal, zodat ze het zingen, het lachen en de persoon naast hen nog horen. Dat detail is het verschil tussen meedoen met een dienst en ernaar kijken.
Vier dingen die de moeite waard zijn om te weten, en het eerste is degene die wordt aangenomen.
Elk ervan verandert iets aan wat een vertaling ernaartoe moet beslissen.
Een is intiem, een is warm en gewoon, een is respectvol. Elke zin gericht aan iemand moet er een kiezen, en er is geen neutrale optie om je achter te verschuilen. Een vers gericht aan een gemeente klinkt verkeerd in de formele vorm en verkeerd in de intieme. De uitvoer hierboven koos de middelste.
Bengaals schrift loopt langs een horizontale balk aan de bovenkant, en de letters hangen eronder. Het is precies daarom een van de meest herkenbare schriften ter wereld, en het betekent dat een ondertitelbalk die strak is bijgesneden voor Latijnse tekst dwars door de balk snijdt en de hele regel kapot laat lijken.
Zelfstandige naamwoorden zijn niet mannelijk of vrouwelijk, en er is één woord dat hij en zij dekt. De andere kant op is dit makkelijk. Terug naar een taal die op geslacht staat, betekent het dat informatie uit de context moet worden teruggehaald, iets wat generieke gereedschappen stilletjes fout doen.
Lang gevestigd in sommige landen en heel recent in andere, wat verandert hoe een eerste bezoek voelt.
In sommige Europese landen gaan Bengaalssprekende gemeenschappen generaties terug en zijn ze grondig gevestigd, met gezinnen waarin de grootouders zich alleen in het Bengaals echt thuis voelen en de jongste volwassenen volledig in de gasttaal werken. In andere is de aanwezigheid veel nieuwer, opgebouwd rond studie en werk.
Dat verschil doet ertoe voor een kerk. Een gevestigd gezin zoekt een plek om bij te horen. Een pas aangekomene zoekt vaak een plek die niet van hem verlangt dat hij een vloeiendheid laat zien die hij nog geen tijd had om op te bouwen.
In beide gevallen komt het gezin meestal samen aan en zit het samen, wat het praktische argument is om Bengaals als één taal tussen meerdere te draaien in plaats van een aparte bijeenkomst te houden. Niemand hoeft naar een andere ruimte verplaatst te worden.
En in beide gevallen is er zelden een tolk, zelden budget voor een, en zelden iemand die er om wil vragen. Een taal die er gewoon al is, vraagt niets van de persoon die haar nodig heeft.
Ga ervan uit dat je helemaal geen waarschuwing had. Dit werkt nog steeds.
Vraag in welke taal ze liever volgen. Het is een kortere vraag dan welk alternatief dan ook en het is de enige die een betrouwbaar antwoord oplevert. Bengaals, Engels en de gasttaal zijn allemaal plausibel voor dezelfde persoon.
Ze richten een telefooncamera erop en kiezen Bengaals uit de lijst. Niets te installeren, geen account, geen aanmelding. Het duurt ongeveer zo lang als een liednummer opzoeken.
Beide zijn tegelijk beschikbaar en een gast kan ertussen wisselen zonder het iemand te vertellen. Houd een paar goedkope bedrade oortjes in een mandje bij de deur voor wie liever luistert.
Wat je krijgt is standaard geschreven Bengaals, wat school, drukwerk en prediking aan beide kanten van de grens gebruiken en waarin een preek toch al gehouden zou worden. Alledaagse spraak varieert meer dan de geschreven standaard, en de geschreven standaard is het register waarin een toespraak leeft.
Nee, en het is goed om daar duidelijk over te zijn. Bengaals is geen variant van Hindi, het heeft zijn eigen schrift, en een Bengaalssprekende die Hindi krijgt aangereikt, is verteld dat zijn taal de moeite niet waard was. Voeg Bengaals toe: elke pas draagt meerdere talen tegelijk.
Ja, als het lettertype op de machine die het scherm aanstuurt Bengaals dekt, en veel doen dat niet. Bengaals voegt ook letters samen tot gecombineerde vormen, dus een lettertype dat stukken mist, produceert iets waarvan een lezer kan zien dat het kapot is. Zet een halve minuut een regel op voordat de zaal volloopt en je weet het.
Ja. Bengaals kan de taal vanaf het podium zijn, en de rest van de zaal ontvangt het op hetzelfde moment in hun eigen talen. Een Bengaalse gastpredikant hoeft niet van taal te wisselen om verstaan te worden.
Daarna is één samenkomst een Dienstpas, een hele dag een Dagpas, en een hele week een Weekpas. Een pas verloopt niet, en hij wordt niet gebruikt tenzij er echt iemand luistert.
Elke taal heeft een eigen pagina, met een eigen haakje. De rest van de 200+ is een rij in de tabel.
Niets te installeren, geen kaart, en jullie gast heeft niets nodig dan de telefoon die al in de zak zit en één oordopje.